Od 1 września 2026 r. szkoły i przedszkola będą odgrywały większą rolę w procesie poprzedzającym wydanie orzeczenia lub opinii przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Nie oznacza to jednak, że nauczyciele samodzielnie będą przeprowadzać ocenę funkcjonowania dziecka. To jedno z najczęściej pojawiających się nieporozumień związanych z nowymi przepisami.
Warto na początku uporządkować podstawowe pojęcia.
W wielu publikacjach, szkoleniach i materiałach informacyjnych pojawia się pojęcie oceny funkcjonalnej. Tymczasem w Rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych ustawodawca posługuje się pojęciem oceny funkcjonowania dziecka lub ucznia.
W praktyce oba określenia odnoszą się do tego samego procesu. Różnica polega na tym, że:
- ocena funkcjonowania dziecka lub ucznia jest pojęciem formalnym wynikającym z przepisów,
- ocena funkcjonalna jest określeniem potocznym, powszechnie używanym w opracowaniach i materiałach szkoleniowych.
Warto jednak pamiętać o jeszcze jednym, znacznie ważniejszym rozróżnieniu.
Ocena funkcjonowania a opinia o funkcjonowaniu. To nie jest ten sam dokument
Część nauczycieli jest przekonana, że od 1 września 2026 r. szkoły będą samodzielnie przeprowadzać ocenę funkcjonowania ucznia.
Tak nie jest.
Zgodnie z przepisami to zespół orzekający poradni psychologiczno-pedagogicznej przed wydaniem orzeczenia lub opinii przeprowadza ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia. Natomiast szkoła lub przedszkole przygotowuje opinię o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, która stanowi jedno ze źródeł informacji wykorzystywanych przez poradnię podczas oceny funkcjonowania (§ 7 ust. 2 rozporządzenia).
Najprościej można to ująć następująco:
- poradnia przeprowadza ocenę funkcjonowania,
- szkoła przygotowuje opinię o funkcjonowaniu,
- opinia szkoły jest jednym z elementów uwzględnianych przez poradnię podczas prowadzonej diagnozy.
To bardzo ważne rozróżnienie, ponieważ zmienia sposób patrzenia na zadania szkoły. Nauczyciel nie ma diagnozować ucznia ani przewidywać, jakie rozstrzygnięcie podejmie poradnia. Jego rolą jest możliwie najdokładniejsze opisanie codziennego funkcjonowania dziecka.
Dlaczego opinia szkoły jest tak ważna?
Skoro poradnia prowadzi własną diagnozę, bada dziecko, rozmawia z rodzicami i analizuje dokumentację, można zadać pytanie: dlaczego potrzebuje jeszcze opinii szkoły?
Odpowiedź jest bardzo prosta.
Poradnia spotyka dziecko przez kilka godzin. Szkoła lub przedszkole obserwuje je często przez wiele miesięcy, a czasem nawet przez kilka lat.
Specjaliści poradni mogą ocenić poziom rozwoju określonych funkcji, przeprowadzić badania psychologiczne i pedagogiczne czy zebrać wywiad od rodziców. Nie są jednak w stanie obserwować dziecka każdego dnia w różnych sytuacjach.
To nauczyciele widzą ucznia:
- podczas lekcji,
- na przerwach,
- w sytuacjach społecznych,
- podczas pracy indywidualnej i grupowej,
- w sytuacjach sukcesu i niepowodzenia,
- przed zastosowaniem wsparcia i po jego wdrożeniu.
Właśnie dlatego opinia szkoły stała się jednym z ważnych elementów całego procesu.
Dlaczego w nowych przepisach pojawia się ICF?
Czytając rozporządzenie można odnieść wrażenie, że zmienia się głównie procedura dokumentowania informacji. W rzeczywistości zmiana jest znacznie głębsza.
Jej podstawą jest ICF, czyli Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia.
Rozporządzenie wskazuje wprost, że informacja o aktywności i uczestniczeniu dziecka lub ucznia ma być przedstawiana zgodnie z obszarami ujętymi w ICF (§ 7 ust. 7 pkt 1).
Dla wielu nauczycieli skrót ICF brzmi bardzo specjalistycznie. W praktyce chodzi jednak przede wszystkim o zmianę sposobu patrzenia na dziecko.
Przez wiele lat główny nacisk kładziono na trudności, zaburzenia lub niepełnosprawność. ICF proponuje spojrzenie szersze.
Pytanie nie brzmi już wyłącznie: Jaką trudność ma uczeń?
ale również:
- Jak funkcjonuje?
- W czym radzi sobie dobrze?
- Co pomaga mu osiągać sukces?
- Jakie bariery utrudniają mu udział w życiu szkoły?
- Jakie dostosowania okazują się skuteczne?
- Jakiego wsparcia potrzebuje?
Celem nie jest więc wyłącznie opisanie problemu, ale zrozumienie funkcjonowania dziecka i określenie warunków, które pozwolą mu jak najlepiej uczestniczyć w życiu szkoły lub przedszkola.
Kiedy szkoła przygotowuje opinię?
Procedura została określona wprost w rozporządzeniu.
Przewodniczący zespołu orzekającego zwraca się do dyrektora przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki o przekazanie opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia (§ 7 ust. 2).
Szkoła ma następnie 10 dni na przygotowanie dokumentu (§ 7 ust. 3).
Kopię opinii przekazuje się rodzicom dziecka lub ucznia albo pełnoletniemu uczniowi (§ 7 ust. 5).
Co powinna zawierać opinia o funkcjonowaniu?
Zakres opinii nie został pozostawiony swobodnej decyzji szkoły. Elementy obowiązkowe określa § 7 ust. 6 rozporządzenia.
Opinia powinna zawierać między innymi:
- informacje o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia,
- informacje o trudnościach,
- informacje o mocnych stronach i uzdolnieniach,
- informacje o działaniach podejmowanych przez nauczycieli i specjalistów,
- informacje o formach i zakresie udzielanego wsparcia,
- informacje o okresie udzielania pomocy,
- informacje o efektach podejmowanych działań,
- wnioski do dalszej pracy.
W przypadku uczniów objętych kształceniem specjalnym opinia zawiera aktualną wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU) (§ 7 ust. 6 pkt 4). Natomiast w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych opinia zawiera aktualną okresową ocenę funkcjonowania dziecka lub ucznia (§ 7 ust. 6 pkt 5).
Szczególnie istotny jest § 7 ust. 6 pkt 3, który wymaga uwzględnienia nie tylko trudności, ale również mocnych stron i uzdolnień dziecka lub ucznia.
Oznacza to, że dokument nie powinien odpowiadać wyłącznie na pytanie: Z czym uczeń ma trudność?
Powinien również pokazywać:
- co potrafi samodzielnie,
- jakie są jego mocne strony,
- jakie zainteresowania i uzdolnienia przejawia,
- w jakich sytuacjach radzi sobie najlepiej.
Jakie obszary funkcjonowania należy opisywać?
Zakres informacji dotyczących funkcjonowania ucznia został szczegółowo określony w § 7 ust. 7 pkt 1 lit. b rozporządzenia.
Należy odnieść się między innymi do takich obszarów jak:
- uczenie się i stosowanie wiedzy,
- ogólne zadania i obowiązki,
- porozumiewanie się,
- motoryka i poruszanie się,
- samoobsługa i samodzielność,
- życie domowe,
- wzajemne kontakty i związki międzyludzkie,
- funkcjonowanie w społeczności szkolnej i lokalnej.
Dodatkowo należy opisać zakres i rodzaj trudności związanych z realizacją programów nauczania (§ 7 ust. 7 pkt 2).
Na czym powinna opierać się opinia?
To prawdopodobnie najważniejsza praktyczna zmiana.
Zgodnie z § 7 ust. 6 rozporządzenia opinia uwzględnia wyniki:
- obserwacji funkcjonowania dziecka lub ucznia,
- działań diagnostycznych prowadzonych w przedszkolu, szkole, ośrodku lub placówce.
Oznacza to, że nie powinna być przygotowywana wyłącznie na podstawie ocen szkolnych, wyników klasyfikacji czy ogólnych wrażeń nauczycieli. Powinna opierać się na systematycznie gromadzonych obserwacjach.
Dobra opinia nie powstaje w dniu, w którym przychodzi pismo z poradni. Powstaje podczas codziennej pracy z uczniem.
Jak obserwować, aby później łatwiej przygotować opinię?
Największą zmianą jest przejście od oceniania zachowania do opisywania funkcjonowania.
Zamiast zadawać sobie pytanie "Czy uczeń wykonał zadanie?", warto zwrócić uwagę na znacznie więcej elementów:
- Jak rozpoczął pracę?
- Czy rozumiał polecenie?
- Jak długo utrzymywał uwagę?
- Kiedy potrzebował pomocy?
- Jaka forma pomocy była skuteczna?
- Co go rozpraszało?
- Jak reagował na zmianę?
- Jak funkcjonował w grupie?
- Czy potrafił poprosić o pomoc?
- Co pozwalało mu osiągać sukces?
To właśnie takie informacje są najbardziej przydatne podczas przygotowywania opinii.
Przykładowo zamiast napisać:
"Uczeń nie pracuje na lekcji."
warto opisać sytuację bardziej szczegółowo:
"Uczeń podejmuje pracę po podzieleniu zadania na krótsze etapy oraz po otrzymaniu pisemnej instrukcji. Trudność pojawia się podczas realizacji zadań wieloetapowych przekazywanych wyłącznie w formie ustnej."
Taki opis pozwala zrozumieć nie tylko trudność, ale również warunki, w których uczeń może odnieść sukces.
Jak sobie pomóc?
Rozporządzenie nie wskazuje jednego obowiązkowego narzędzia
służącego do przygotowywania opinii o funkcjonowaniu.
W praktyce wiele poradni psychologiczno-pedagogicznych przygotowuje własne
formularze ułatwiające sporządzanie opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia.
Warto sprawdzić, czy poradnia prowadząca postępowanie udostępnia taki wzór. Do
takiego formularza można dołączyć np. wydruk badania przesiewowego wykonanego
przy użyciu bezpłatnych narzędzi udostępnionych na Portalu Wsparcia
Edukacyjno-Specjalistycznego:
- Skrining Rozwoju Małego Dziecka (SRMD)
To narzędzie przeznaczone przede wszystkim dla nauczycieli wychowania przedszkolnego oraz specjalistów pracujących z dziećmi w wieku przedszkolnym. Wspiera monitorowanie rozwoju dziecka oraz prowadzenie obserwacji w obszarach opartych na założeniach ICF.
- Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej (KSzOF)
Jest przeznaczony dla nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Pomaga analizować funkcjonowanie ucznia w sytuacjach edukacyjnych i społecznych oraz identyfikować trudności w różnych obszarach aktywności i uczestnictwa.
Warto jednak pamiętać, że żadne narzędzie nie zastąpi codziennej obserwacji prowadzonej przez nauczycieli i specjalistów.
Podsumowanie
Nowe przepisy niewątpliwie zwiększają rolę szkoły i przedszkola w procesie poprzedzającym wydanie orzeczenia lub opinii przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Nie oznacza to jednak, że nauczyciele przejmują zadania poradni.
Ocena funkcjonowania nadal pozostaje zadaniem zespołu orzekającego działającego w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Rolą szkoły jest natomiast przygotowanie rzetelnej opinii o funkcjonowaniu dziecka lub ucznia, która stanie się jednym z podstawowych źródeł informacji wykorzystywanych podczas oceny funkcjonowania.
Nauczyciel nie ma rozpoznawać zaburzeń ani stawiać diagnozy.
Jego zadaniem jest pokazanie, jak dziecko funkcjonuje na co dzień, jakie są jego mocne strony, z jakimi trudnościami się mierzy, jakie bariery utrudniają mu naukę i uczestniczenie w życiu szkoły oraz jakie działania przynoszą najlepsze efekty.
Nowe przepisy nie wymagają więc od nauczycieli wykonywania nowych zadań diagnostycznych. Zachęcają natomiast do bardziej świadomego obserwowania ucznia i opisywania jego funkcjonowania w sposób oparty na faktach, a nie wyłącznie na ocenach.
Jeżeli tekst był dla ciebie pomocny to możesz"postawić mi kawę" -> https://buycoffee.to/terapiapl
Źródła:
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych
- Ocena funkcjonalna od 1 września 2026 i inne zmiany w opiniach i orzeczeniach
- Ocena funkcjonalna ucznia od 1 września 2026 r. Nowe rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych podpisane
- Ocena funkcjonowania i opinia o funkcjonowaniu ucznia
- Narzędzia przesiewowe dla nauczycieli i specjalistów pracujących w jednostkach systemu oświaty
- Ocena funkcjonalna – od 1 września 2026 r. – rozporządzenie podpisan
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz